Een kennis van me wil niet meer meedoen aan brainstorms. Brainstormen binnen het eigen bedrijf; prima. Maar voor adviezen moeten externen hem ‘gewoon’ inhuren. Ik vond zijn standpunt aanvankelijk niet leuk (ik wilde zelf namelijk graag met hem brainstormen) maar begrijpen doe ik het inmiddels wel. Af en toe word ik zelf wel eens uitgenodigd voor een brainstorm. Ik voel me dan waarschijnlijk vereerd of in mijn ego gestreeld, want meestal kom ik braaf tegen mijn gevoel in opdraven.
Eigenlijk heb ik daar achteraf vaak spijt van. Je geeft je ideeën en kennis gratis weg terwijl je nog maar moet afwachten wie er mee aan de haal gaat of hoe ze in volstrekt onbedoelde of gehavende vorm terugkeren. Natuurlijk zou ik me kunnen beperken tot mijn mindere ideeën (of tot mijn slechtste, om de uitnodigende partij een slinkse loer te draaien) maar meestal kan ik me in mijn kinderlijke enthousiasme niet beheersen en strooi ik vrijelijk met suggesties.
Spijt
Het meeste spijt heb ik van brainstorms die de aanwezigheid ‘van het veld’ als legitimatie gebruiken voor beleid. Als ik samen met mijn collega’s netjes op kom dagen om achteraf te horen dat daarmee ‘het veld is geraadpleegd’, trek ik bijkans de resterende haren uit mijn hoofd.
Dat gezegd hebbende kom ik eveneens terug van het panelgesprek. Ook daar heb ik meestal spijt van. Nog los van de ongelijkheid in relatie tot de zaal heeft een panellid in de regel uiteindelijk maar een paar minuten de tijd om zijn of haar zegje te doen. De diepte in kun je nooit, er is weinig ruimte voor nuance en er is altijd wel iemand die het gesprek domineert, als je het al niet zelf bent.
Het kan natuurlijk aan mij liggen maar ik heb zelden het gevoel dat ik echt voor het voetlicht heb kunnen brengen wat ik daadwerkelijk bedoelde. Dus bij een uitnodiging voor zowel brainstorm als panelgesprek zal ik me voortaan wat langer achter de oren krabben.
Haastige zoomoverleggen
De Tibetaanse leraar Tulku Lobsang zegt regelmatig: in de moderne wereld is veel kennis, maar weinig wijsheid. In die lijn zou ik over communicatie willen zeggen: er wordt veel gezegd maar weinig besproken.
Het probleem is dat weliswaar denken dat we volop communiceren maar het niet echt doen. Haastige zoom-overleggen van een uur met een ‘volle agenda’ of periodieke vergaderingen waarbij in twee uurtjes met dertig mensen rond de tafel na het kennismakingsronde van 75 minuten nog even snel de meest pregnante uitdagingen besproken worden: eigenlijk zijn ze een volstrekt zinloze vorm van tijdsverspilling en zwaar ontmoedigend bovendien.
Nieuwe Grond
Waar ik wel enthousiast van word? Ik geloof in het kleinschalige, kwalitatieve, diepgaande, niet-vrijblijvende gesprek waarin de deelnemers zich committeren aan echt luisteren, echt teruggeven en echt ontvangen. Dat is een kunst op zich, maar wel eentje die ik me nog graag eigen maak. Ik richtte er in 2006 Nieuwe Grond voor op: een ‘verdiepingsfestival’ op het terrein van de Baak in Driebergen waarbij de deelnemers vier dagen met elkaar praatten, werkten, aten, speelden en rond het kampvuur zaten.
Aan die bijzonder waardevolle dagen in 2006 en 2007 dacht ik de afgelopen weken regelmatig terug, toen ik werd geconfronteerd met onbegrip, aannamen, makkelijke kritiek en snelle oordelen op basis van stukken die niet eens gelezen waren. Slechte communicatie kan een enorme energievreter zijn.
Het kan gelukkig ook anders. Ik was onlangs blij om te zien hoe de podiumkunstenfestivals elkaar jaarlijks opzoeken en de tijd nemen om twee dagen in gesprek te gaan. Ik was verheugd over de sessies met de Vlakke Voer Podia afgelopen jaar, hetgeen resulteerde in een gezamenlijk en weloverwogen pamflet. Ik zie er naar uit om dat nog veel verder uit te diepen, want ik hunker er naar om van anderen te leren. Collectieve wijsheid brengt ons stukken verder.
Otium
Waar we, vermoed ik, nood aan hebben is ‘otium’. Otium is een woord dat ik niet kende maar leerde van mijn collega Fanny Martin. In het Latijn betekent het weliswaar onder meer ‘vrije tijd’ maar voor de Griekse filosofen was ‘otium’ juist een actieve bezigheid waarbij tijd en ruimte werden toegewijd aan diepgaande dialoog, reflectie, contemplatie, speelsheid en intellectuele ontwikkeling, weg van de oppervlakkigheid, zonder druk en afleiding van buitenaf.
Twintig jaar na Nieuwe Grond (in 2019 opgegaan in NTF Pro) is mijn behoefte aan ‘otium’ weer volop aanwezig. Geen panels, vluchtige brainstorms of oppervlakkige vergaderingen meer maar… tijd voor verdieping en ludieke bespiegelingen.
Otium dus. Uiteindelijk net als meditatie je beste en meest betaalbare raadgever. Je hoeft er zelfs geen consultant, moderator of trainingsbureau voor in te huren.
Geef ik verdorie toch weer gratis een goede tip weg.
Jeffrey Meulman 